Alle onderzoeken
Onderzoeksdossier · hoofdstuk 06
Oordeel
Wat menselijk en algoritmisch oordeel sterk maakt en waar de grenzen liggen.
Tien geselecteerde onderzoeken, met per publicatie drie inzichten voor Wat Blijft. Open een onderzoek voor de samenvatting en de link naar het origineel.
01Building pro-worker artificial intelligence
Daron Acemoglu, David Autor en Simon Johnson / Brookings Institution, 2026 · Onderzoek
Building pro-worker artificial intelligence
Daron Acemoglu, David Autor en Simon Johnson / Brookings Institution, 2026 · Onderzoek
- AI helpt werknemers pas aantoonbaar vooruit wanneer zij nieuwe taken en expertise creëert.
- Acemoglu, Autor en Johnson onderscheiden vijf manieren waarop AI werk verandert.
- Hun scherpe toets voor Wat Blijft: niet alleen kijken naar tijdwinst of menselijke aanwezigheid, maar naar de vraag of een toepassing nieuw menselijk vakmanschap en nieuwe taken oplevert.
02Deloitte, “2026 Global Human Capital Trends”, onderzoek onder ruim 9.000 business- en HR-leiders in 89 landen, 2026
Deloitte, 2026 · Onderzoek
Deloitte, “2026 Global Human Capital Trends”, onderzoek onder ruim 9.000 business- en HR-leiders in 89 landen, 2026
Deloitte, 2026 · Onderzoek
- Als iedereen dezelfde AI heeft, wordt oordeel het verschil
- AI-gereedschap verspreidt zich snel en wordt daardoor steeds minder een onderscheidend bezit.
- Organisaties kunnen dezelfde modellen gebruiken en toch andere resultaten boeken.
03Harvard Business School, “AI Won’t Make the Call: Why Human Judgment Still Drives Innovation”, 2025
Harvard Business School, 2025 · Onderzoek
Harvard Business School, “AI Won’t Make the Call: Why Human Judgment Still Drives Innovation”, 2025
Harvard Business School, 2025 · Onderzoek
- AI geeft het advies, mensen maken de call
- Een onderzoek met 640 kleine ondernemers in Kenia liet zien dat toegang tot hetzelfde AI-advies niet voor iedereen dezelfde uitkomst oplevert.
- Ervaren ondernemers herkenden beter welk advies bruikbaar was en wanneer een aanbeveling niet bij hun situatie paste.
04David Hume, “Of the Standard of Taste”, 1757
David Hume, 1757 · Onderzoek
David Hume, “Of the Standard of Taste”, 1757
David Hume, 1757 · Onderzoek
- Smaak kun je ontwikkelen
- David Hume schreef dat smaak persoonlijk is en toch ontwikkeld kan worden.
- Wie veel waarneemt, vergelijkt en oefent, leert verschillen zien die een onervaren beoordelaar mist.
05“Trust Junk Leads to Unjustified Support for Highly Discriminatory Predictive Models”, arXiv, 2026
arXiv, 2026 · Onderzoek
“Trust Junk Leads to Unjustified Support for Highly Discriminatory Predictive Models”, arXiv, 2026
arXiv, 2026 · Onderzoek
- Meer uitleg kan een slecht model betrouwbaarder laten lijken
- Onderzoekers lieten 83 deelnemers een bewust discriminerend voorspelmodel beoordelen.
- Correcte maar irrelevante uitleg, statistieken en grafieken vergrootten de steun voor het model.
06Mixed-Initiative Context: Structuring and Managing Context for Human-AI Collaboration
Li e.a., 2026 · Onderzoek
Mixed-Initiative Context: Structuring and Managing Context for Human-AI Collaboration
Li e.a., 2026 · Onderzoek
- Goede samenwerking met AI vraagt om gedeelde context
- Onderzoek naar mixed-initiative systemen laat zien dat mens en AI elkaar beter aanvullen wanneer doelen, eerdere keuzes en actuele omstandigheden beschikbaar blijven.
- Context mag geen verborgen bezit van het model zijn.
07Personal knowledge assistant and cognitive offloading
Scientific Reports, 2023 · Onderzoek
Personal knowledge assistant and cognitive offloading
Scientific Reports, 2023 · Onderzoek
- Een kennisassistent helpt onthouden en kan het eigen denkwerk verzwakken
- Onderzoek naar persoonlijke kennisassistenten laat zien dat cognitief uitbesteden geheugen en taakuitvoering kan ondersteunen.
- Tegelijk kan afhankelijkheid ontstaan wanneer mensen informatie niet meer zelf verwerken.
08Generative AI in Knowledge Work: Design Implications for Data Navigation and Decision-Making
CHI, 2025 · Onderzoek
Generative AI in Knowledge Work: Design Implications for Data Navigation and Decision-Making
CHI, 2025 · Onderzoek
- AI helpt kenniswerk pas wanneer context navigeerbaar blijft
- Onderzoek naar generatieve AI in kenniswerk laat zien dat gebruikers bronnen, context en tussenstappen nodig hebben om goede beslissingen te nemen.
- Een afgerond antwoord kan die oriëntatie juist verbergen.
09Regulation (EU) 2024/1689, Article 14: Human oversight
Europese Unie, 2024 · Onderzoek
Regulation (EU) 2024/1689, Article 14: Human oversight
Europese Unie, 2024 · Onderzoek
- Menselijk toezicht vraagt om echte macht
- Artikel 14 van de Europese AI Act beschrijft menselijk toezicht bij hoog-risico-AI.
- De toezichthouder moet het systeem voldoende begrijpen, automatiseringsbias herkennen en een uitkomst kunnen negeren, terugdraaien of stoppen.
10The Impact of Generative AI on Critical Thinking
Hao-Ping Lee e.a. / Microsoft Research, 2025 · Onderzoek
The Impact of Generative AI on Critical Thinking
Hao-Ping Lee e.a. / Microsoft Research, 2025 · Onderzoek
- Minder denkwerk door AI kan ook minder kritisch denken betekenen
- Microsoft Research ondervroeg kenniswerkers over generatieve AI en kritisch denken.
- Meer vertrouwen in AI hing samen met minder gerapporteerde cognitieve inspanning, terwijl vertrouwen in eigen kunnen juist meer controle stimuleerde.
Broncontrole: 29 augustus 2026. De selectie en samenvattingen zijn gebaseerd op de geregistreerde primaire publicaties en de vastgelegde bronanalyse.
Verder in Wat Blijft
Lees de bouwsteen Oordeel
Het hoofdverhaal, de praktijkvoorbeelden en het gesprek vormen samen de redactionele laag.
Naar Oordeel →