Vertrouwen
Hoe vertrouwen ontstaat, breekt en passend kan worden afgestemd op mensen, organisaties en AI.
Tien geselecteerde onderzoeken, met per publicatie drie inzichten voor Wat Blijft. Open een onderzoek voor de samenvatting en de link naar het origineel.
01An Integrative Model Of Organizational Trust
Roger C. Mayer, James H. Davis, F. David Schoorman, 1995 · Peer-reviewed artikel · Academy of Management Review
An Integrative Model Of Organizational Trust
Roger C. Mayer, James H. Davis, F. David Schoorman, 1995 · Peer-reviewed artikel · Academy of Management Review
- Dit theoretische model definieert vertrouwen als de bereidheid om je kwetsbaar op te stellen tegenover een ander.
- Vertrouwen steunt volgens het model vooral op waargenomen bekwaamheid, welwillendheid en integriteit.
- Risico en onderlinge afhankelijkheid horen bij vertrouwen; zonder kwetsbaarheid gaat het eerder om voorspelbaarheid of controle.
02Not So Different After All: A Cross-Discipline View Of Trust
Denise M. Rousseau, Sim B. Sitkin, Ronald S. Burt e.a., 1998 · Peer-reviewed artikel · Academy of Management Review
Not So Different After All: A Cross-Discipline View Of Trust
Denise M. Rousseau, Sim B. Sitkin, Ronald S. Burt e.a., 1998 · Peer-reviewed artikel · Academy of Management Review
- De review verbindt vertrouwenstheorie uit verschillende disciplines en onderscheidt afschrikking, berekening, relatie en instituties als mogelijke grondslagen.
- Vertrouwen en wantrouwen kunnen binnen dezelfde relatie tegelijk bestaan en bovendien in de tijd verschuiven.
- De fase van een relatie — opbouw, stabiliteit of ontbinding — bepaalt mede welke vorm van vertrouwen werkzaam is.
03Trust, trustworthiness, and trust propensity: A meta-analytic test of their unique relationships with risk taking and job performance
Jason A. Colquitt, Brent A. Scott, Jeffery A. LePine, 2007 · Meta-analyse · Journal of Applied Psychology
Trust, trustworthiness, and trust propensity: A meta-analytic test of their unique relationships with risk taking and job performance
Jason A. Colquitt, Brent A. Scott, Jeffery A. LePine, 2007 · Meta-analyse · Journal of Applied Psychology
- Deze meta-analyse bundelt 132 onafhankelijke steekproeven over vertrouwen, betrouwbaarheid, risicogedrag en werkprestaties.
- Bekwaamheid, welwillendheid en integriteit hangen elk samen met vertrouwen; vertrouwen voorspelt vervolgens risicobereidheid en prestaties.
- Vertrouwen verklaart het effect van betrouwbaarheid slechts gedeeltelijk: eigenschappen van de ander blijven ook rechtstreeks van belang.
04Trust in leadership: Meta-analytic findings and implications for research and practice
Kurt T. Dirks, Donald L. Ferrin, 2002 · Meta-analyse · Journal of Applied Psychology
Trust in leadership: Meta-analytic findings and implications for research and practice
Kurt T. Dirks, Donald L. Ferrin, 2002 · Meta-analyse · Journal of Applied Psychology
- Deze meta-analyse omvat 106 studies uit vier decennia onderzoek naar vertrouwen in leiderschap.
- De directe leidinggevende blijkt een belangrijker vertrouwensanker dan de abstracte organisatieleiding.
- Uitkomsten hangen af van wie precies wordt vertrouwd en welke definitie van vertrouwen een studie gebruikt.
05Affect- and Cognition-Based Trust as Foundations for Interpersonal Cooperation in Organizations
Daniel J. McAllister, 1995 · Peer-reviewed artikel · Academy of Management Journal
Affect- and Cognition-Based Trust as Foundations for Interpersonal Cooperation in Organizations
Daniel J. McAllister, 1995 · Peer-reviewed artikel · Academy of Management Journal
- Een veldstudie onder 194 managers en professionals onderscheidt rationeel vertrouwen in iemands competentie van affectief vertrouwen vanuit de relatie.
- Beide vormen hebben een eigen voorgeschiedenis en dragen op verschillende manieren bij aan samenwerking.
- Duurzaam samenwerken vraagt naast technische betrouwbaarheid ook persoonlijke zorg en wederkerigheid.
06Algorithm aversion: People erroneously avoid algorithms after seeing them err
Berkeley J. Dietvorst, Joseph P. Simmons, Cade Massey, 2014 · Peer-reviewed artikel · Journal of Experimental Psychology: General
Algorithm aversion: People erroneously avoid algorithms after seeing them err
Berkeley J. Dietvorst, Joseph P. Simmons, Cade Massey, 2014 · Peer-reviewed artikel · Journal of Experimental Psychology: General
- In vijf experimenten verloren deelnemers sneller vertrouwen in een algoritme dan in een menselijke voorspeller na een vergelijkbare fout.
- Die afkeer bleef bestaan wanneer deelnemers zagen dat het algoritme gemiddeld beter presteerde dan de mens.
- Een zichtbare fout kan het oordeel over een systeem daardoor sterker beschadigen dan zijn totale staat van dienst rechtvaardigt.
07Algorithm appreciation: People prefer algorithmic to human judgment
Jennifer M. Logg, Julia A. Minson, Don A. Moore, 2019 · Peer-reviewed artikel · Organizational Behavior and Human Decision Processes
Algorithm appreciation: People prefer algorithmic to human judgment
Jennifer M. Logg, Julia A. Minson, Don A. Moore, 2019 · Peer-reviewed artikel · Organizational Behavior and Human Decision Processes
- Zes experimenten laten zien dat leken gelijkwaardige adviezen zwaarder wegen wanneer die als algoritmisch worden gepresenteerd.
- De waardering neemt af zodra mensen kiezen tussen het algoritme en hun eigen oordeel of wanneer zij zelf veel expertise hebben.
- Algoritme-aversie en algoritme-waardering zijn contextafhankelijk; de relevante vergelijking is mens, eigen oordeel of externe adviseur.
08Trust in Artificial Intelligence: Meta-Analytic Findings
Alexandra D. Kaplan, Theresa T. Kessler, J. Christopher Brill e.a., 2021 · Meta-analyse · Human Factors
Trust in Artificial Intelligence: Meta-Analytic Findings
Alexandra D. Kaplan, Theresa T. Kessler, J. Christopher Brill e.a., 2021 · Meta-analyse · Human Factors
- Deze meta-analyse van 65 artikelen groepeert voorspellers van AI-vertrouwen bij de gebruiker, het systeem en de gebruikscontext.
- Betrouwbaarheid en antropomorfisme blijken belangrijke voorspellers; een menselijk uiterlijk staat los van feitelijke prestaties.
- Ontwerp kan vertrouwen verhogen of verlagen; de opgave is passend vertrouwen dat aansluit bij de werkelijke mogelijkheden van het systeem.
09Human Trust in Artificial Intelligence: Review of Empirical Research
Ella Glikson, Anita Williams Woolley, 2020 · Review · Academy of Management Annals
Human Trust in Artificial Intelligence: Review of Empirical Research
Ella Glikson, Anita Williams Woolley, 2020 · Review · Academy of Management Annals
- Deze interdisciplinaire review van twintig jaar empirisch onderzoek onderscheidt cognitief en emotioneel vertrouwen in AI.
- Tastbaarheid, transparantie, betrouwbaarheid en direct waarneembaar gedrag voeden vooral cognitief vertrouwen; antropomorfisme beïnvloedt emotioneel vertrouwen.
- De bestaande literatuur leunt sterk op korte, kleine experimenten, waardoor conclusies over langdurig gebruik en situaties met grote gevolgen beperkt blijven.
10How Much Information?
René F. Kizilcec, 2016 · Peer-reviewed conferentiepaper · CHI 2016
How Much Information?
René F. Kizilcec, 2016 · Peer-reviewed conferentiepaper · CHI 2016
- Een online veldexperiment testte drie niveaus van algoritmische transparantie bij peerbeoordeling.
- Uitleg herstelde vertrouwen wanneer een uitslag tegen de verwachting inging, terwijl een overvloed aan informatie het vertrouwen weer verminderde.
- Goede transparantie betekent een begrijpelijke rechtvaardiging op het juiste moment en een passende hoeveelheid systeeminformatie.
Verder in Wat Blijft
Lees de bouwsteen Vertrouwen
Het hoofdverhaal, de praktijkvoorbeelden en het gesprek vormen samen de redactionele laag.
Naar Vertrouwen →